Những thay đổi lớn trong phân bố lực lượng lao động ngành năng lượng

Theo thống kế của IEA, nhu cầu về việc làm ngành năng lượng hiện nay đang phân bổ quy mô toàn cầu, với mức độ tập trung cao hơn ở các khu vực và nền kinh tế sản xuất.

Hình 1. Việc làm ngành năng lượng nhiên liệu hóa thạch và nhiên liệu sạch theo khu vực năm 2019. (Nguồn: IEA (2022) – Việc làm ngành năng lượng toàn cầu)

Trung Quốc là quốc gia có số lượng nhân sự làm việc trong ngành năng lượng lớn nhất với gần 20 triệu người, chiếm khoảng 2,5% lực lượng lao động tại nước này. Ở Trung Đông và lục địa Á-Âu, lực lượng lao động ngành năng lượng chiếm tỷ trọng tương đối cao trong cơ cấu việc làm, trung bình 3,6%. Bắc Mỹ có 7,9 triệu lao động trong lĩnh vực năng lượng, chiếm 3,4% tổng số lao động; Châu Âu có 7,5 triệu lao động trong lĩnh vực năng lượng, chiếm 2,4% tổng số việc làm.

Lực lượng lao động trong lĩnh vực năng lượng hiện nay đại diện cho một nhóm nhân sự tương đối có tay nghề cao, tuy nhiên riêng với ngành công nghiệp năng lượng sạch thì nhu cầu về lực lượng lao động tay nghề cao lại càng khắt khe hơn. Các công nghệ mới nổi hiện chỉ chiếm một phần nhỏ trong lực lượng lao động ngành năng lượng nhưng dự đoán đây sẽ là sự phát triển theo cấp số nhân trong những thập kỷ tới.

Hình 2. Việc làm ngành năng lượng nhiên liệu hóa thạch và nhiên liệu sạch theo khu vực giai đoạn 2019-2022. (Nguồn: IEA (2022) – Việc làm ngành năng lượng toàn cầu.)

Ghi chú: Việc làm trong ngành năng lượng sạch bao gồm: năng lượng sinh học, năng lượng hạt nhân và năng lượng tái tạo để phát điện, truyền tải và tích trữ, sản xuất xe điện, sử dụng năng lượng hiệu quả. Các ước tính được lập mô hình cho năm 2020 đến năm 2022 dựa trên dữ liệu đầu tư và cân bằng năng lượng mới nhất của IEA, với giả định rằng cường độ lao động và tiềm năng tạo việc làm của đầu tư mới không đổi qua các năm. Các vụ đóng cửa do đại dịch Covid-19 được thực hiện năm 2020 khó đánh giá thị trường việc làm. Theo đó, ước tính năm 2020 chỉ mang tính chất tham khảo.

Một nhiệm vụ quan trọng khác cũng cần được quan tâm là đảm bảo cho người lao động trong các lĩnh vực năng lượng truyền thống bị ảnh hưởng suy giảm do chuyển đổi năng lượng được trang bị và đào tạo để tìm việc làm mới trong các lĩnh vực khác. Để giúp cho các nhân sự có thể thích nghi và đáp ứng nhu cầu làm việc trong các lĩnh vực thay thế cần rất nhiều nỗ lực trong đó các sáng kiến đào tạo lại và nâng cao kỹ năng được xem như giải pháp rất đáng cân nhắc và đầu tư.

Một số sáng kiến về đào tạo kỹ năng cho nhân sự ngành năng lượng sạch

Cung cấp lực lượng lao động chất lượng cao cho nền kinh tế các-bon thấp

Nguồn: Internet

Hàng triệu việc làm mới trong các lĩnh vực năng lượng sạch đem đến cơ hội chưa từng có trong việc tăng trưởng việc làm trên toàn thế giới. Mối quan tâm lớn hơn đối với các quan chức chính phủ, các nhà hoạch định chính sách và các doanh nghiệp là việc thiếu lực lượng lao động đủ kỹ năng cần thiết để thực hiện các dự án mới theo yêu cầu của nền kinh tế các-bon thấp. Tương lai tăng trưởng của ngành năng lượng sạch có tương quan chặt chẽ với sự phát triển đồng thời của lực lượng lao động có trình độ để vận hành các dự án.

Nhiều chính phủ đang tập trung cho việc phát triển các chương trình đào tạo lại kỹ năng để dự đoán và đón đầu các thay thổi. Các chương trình tiên tiến nhất được thiết kế theo hình thức kết hợp điều chỉnh chính sách năng lượng, công nghiệp, lao động và giáo dục để cùng phát triển đồng bộ chiến lược chuyển đổi năng lượng. Những quốc gia mới tham gia quá trình chuyển đổi năng lượng cũng được hưởng lợi từ việc xây dựng năng lực và trao đổi tri thức với các quốc gia có kinh nghiệm lâu đời trong lĩnh vực năng lượng sạch. Hơn nữa, các chương trình đào tạo kỹ năng trong ngành năng lượng sạch không giới hạn ở các cấp quốc gia, nhiều sáng kiến ​​cấp địa phương cũng đưa ra là những ví dụ hữu ích về kết quả thành công trong việc đào tạo cho lực lượng lao động. Bài viết giới thiệu một số mô hình đã triển khai thành công các quốc gia như sau:

Chương trình Tuyển dụng và đào tạo cố vấn về năng lượng tại Canada

Để hỗ trợ các chương trình mới góp phần vào quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế các-bon thấp, chính phủ Canada đang từng bước cung cấp các kỹ năng và triển khai đào tạo trong nhiều lĩnh vực khác nhau của năng lượng sạch. Trong đó, nổi bật là chương trình “Sáng kiến Ngôi nhà xanh Canada” được triển khai từ 2021 nhằm giúp 700,000 chủ nhà nâng cấp hiệu quả sử dụng năng lượng trên các tài sản của họ. Sáng kiến ​​cung cấp các khoản tài trợ bằng tiền mặt cho chủ nhà nhằm mua sắm trang thiết bị sửa chữa nhà đủ điều kiện, chi phí tư vấn và khảo sát năng lượng từ các cố vấn có chuyên môn và các khoản vay không lãi suất để thực hiện các khoản cải tạo lớn nhằm tăng hiệu quả sử dụng năng lượng. Để đảm bảo kế hoạch góp phần nâng cấp cải thiện hiệu quả năng lượng và chủ nhà biết về những phương án phù hợp, chương trình cung cấp cho chủ nhà những cố vấn được đào tạo và có chuyên môn để thực hiện các cuộc khảo sát và đánh giá năng lượng trước và sau khi thực hiện các phương án theo tiêu chuẩn của EnerGuide (một hệ thống đánh giá năng lượng công trình của Canada). Do đó, các cố vấn năng lượng là một phần rất quan trọng trong sáng kiến này.

Để hỗ trợ cho chương trình “Sáng kiến Ngôi nhà xanh Canada”, chính phủ đã khởi động chiến dịch “Tuyển dụng và đào tạo cố vấn về năng lượng” chú trọng vào việc phát triển sự đa dạng của lực lượng cố vấn năng lượng hiện có, đặc biệt dành cho người bản địa. Chính phủ sẽ cung cấp 10 triệu CAD trong vòng 5 năm để hỗ trợ các dự án đổi mới và thu hút các đối tác có kinh nghiệm, với ít nhất 10% nguồn tài trợ này hướng tới các chính quyền địa phương. Trọng tâm của chương trình gồm các dự án hướng đến các khu vực chưa phát triển của đất nước, chẳng hạn như phía Bắc, vùng nông thôn và địa phương. Chương trình cũng ưu tiên tập trung vào các nhóm cư dân thiểu số như phụ nữ, người bản địa, người khuyết tật, dân tộc thiểu số và cộng đồng LGBT. Chương trình nhằm mục đích hợp tác với các tổ chức trên toàn quốc để cung cấp các cơ hội đào tạo và cố vấn thực hành cũng như giúp chuẩn bị cho các ứng viên, bao gồm cả những người từ các nhóm thiểu số vượt qua các kỳ thi cần thiết để trở thành cố vấn năng lượng.

Dự án Quỹ Môi trường của chính phủ Áo

Là một phần trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính và phụ thuộc vào nhập khẩu dầu và khí đốt từ Liên Bang Nga, chính phủ Áo đã ưu tiên nhanh chóng mở rộng các nguồn năng lượng gió, năng lượng mặt trời, thủy điện và điện sinh khối. Các cơ quan chủ quản cấp Bộ của chính phủ Áo đã hợp tác cùng các tổ chức xã hội triển khai dự án hợp tác Quỹ Môi trường nhằm đào tạo ít nhất 1,000 nhân sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và khí hậu trong vòng ba năm.

Chính phủ dự đoán tiềm năng vượt trội trong cung cấp thêm việc làm trong lĩnh vực năng lượng sạch, trong đó gồm chuyên gia lắp đặt pin PV, xây dựng các tua-bin gió và chuyển đổi hệ thống sưởi ấm hiện đại. Tuy nhiên, không phải lúc nào người tìm việc cũng có đủ trình độ cần thiết để thực hiện những công việc này dẫn đến nhu cầu đào tạo gia tăng. Quỹ Môi trường làm việc cùng với các đơn vị cung cấp dịch vụ đào tạo để cân nhắc các yếu tố về ngành và khu vực địa lý. Dự án sẽ đặc biệt tập trung vào các nhóm đối tượng người thất nghiệp, những người không có đủ trình độ để tìm việc làm, phụ nữ, người lớn tuổi.

Đạo luật Việc làm Xanh của Chính phủ Phillipines

Đạo luật Việc làm Xanh năm 2016 là một phần quan trọng của luật pháp được thiết kế để tạo ra và duy trì việc làm trong nền kinh tế xanh mới nổi như Phillipines. Đạo luật này xác định các kỹ năng cần thiết, phát triển các chương trình đào tạo, đào tạo và cấp chứng chỉ cho người lao động cho các công việc trong một loạt các ngành công nghiệp liên quan đến phát triển bền vững và quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh. Đạo luật cũng hỗ trợ tài chính cho việc tạo ra các công việc xanh và giảm thuế cho chương trình đào tạo kỹ năng.

Đạo luật đưa ra những hướng dẫn cụ thể cho các cơ quan chính phủ trong việc phối hợp đồng bộ và đặt ra mục tiêu cụ thể cho từng cơ quan cần hoàn thành. Bộ Lao động và Việc làm có nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực xanh cho quốc gia. Cơ quan Thống kê Philippines có nhiệm vụ xây dựng và phát triển cơ sở dữ liệu nguồn việc làm và danh sách các doanh nghiệp sẵn sàng hỗ trợ cung cấp việc làm và đánh giá, cấp chứng chỉ đào tạo kỹ năng. Cơ quan Tài chính quản lý các biện pháp khuyến khích tài chính, bao gồm luật thuế mới cho những người có đủ năng lực và các doanh nghiệp tham gia vào các hoạt động đã đăng ký. Các cơ sở giáo dục và chính quyền thực hiện giám sát sự phát triển và tích hợp các chương trình giảng dạy và chứng chỉ cho các kỹ năng cần thiết cho quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. Các cơ quan chính phủ khác cũng đảm bảo lồng ghép các công việc xanh trong các kế hoạch phát triển ngành.

Ngành năng lượng hiện nay là nguồn cung cấp việc làm lớn trên cả quy mô toàn cầu nói chung và cấp khu vực nói riêng. Để tối đa hóa lợi ích từ những thay đổi này, cả người lao động hiện tại và tương lai cần được trang bị những kỹ năng cần thiết mà nền kinh tế năng lượng mới đòi hỏi. Các sáng kiến đang được triển khai để giáo dục, đào tạo và cấp chứng chỉ nâng cao tay nghề và chuyên môn cho lực lượng lao động góp phần đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Tổng hợp và lược dịch: Nhi Đỗ

Theo: Skills development and inclusivity for clean energy transitions. International Energy Agency. September 2022.